“De liefde voor de sport hield me jarenlang overeind”

Als jong meisje was Petra Witjes slachtoff er van de misstanden in de turnsport

In Hoezo Topsport vertellen we normaal gesproken verhalen over sporters – jong en oud – en het najagen van dromen, winnen van titels en bereiken van de absolute top. Deze succesverhalen zijn prachtig, maar deze editie zien we ook de andere kant van die medaille. Voormalig topturnster Petra Witjes (35) zette namelijk alles opzij voor haar sport, maar stopte na jaren van vernedering, agressie en machtsmisbruik.

Vroeger werd Petra in de turnwereld ‘Miss Sunshine’ genoemd en zodra we haar ontmoeten, wordt het ons meteen duidelijk waar ze die bijnaam aan te danken heeft. Ze straalt aan alle kanten en haar enorm brede glimlach lijkt aan haar gezicht vastgeplakt. Van haar derde tot haar negende woonde ze in Heino, maar ze is hier al jaren niet meer geweest. En dus kijkt ze vol verwondering om zich heen. “Ik vind het echt zo leuk om hier weer te zijn”, zo glimt ze. “Ik heb hele mooie, warme herinneringen aan Heino, dus het laat me terugdenken aan het paalzitten, het verstoppertje spelen bij de treurwilg en aan bassischool De Springplank. Ik heb onze familie-groepsapp volgegooid met allemaal foto’s van bekende plekken, haha!”

Petra splitst haar jeugd altijd op in vóór en mét turnen en de periode in ons dorp valt voor haar in de fijne periode voor de topsport. Het professionele turnen begon toen ze met haar vader naar Oldenzaal verhuisde, maar ze zette bij Sportclub Hevo wel degelijk haar eerste stapjes in de sport. “Ik was een enorm beweeglijk kind, een stuiterbal”, zo beschrijft Petra zichzelf. “Voor mij was Heino daarom de perfecte omgeving. Lekker buitenspelen, ravotten, hutten bouwen. Als ik niet op een klimrek zat, dan stond ik wel op een trampoline. Op gym gaan was voor mij dus heel vanzelfsprekend. Het was allemaal lekker onbezorgd. Geen druk, geen verwachtingen. Gewoon volop genieten van de sport. Het leukste? Ik vond het heerlijk om mezelf uit te dagen. Om te vliegen, te balanceren en steeds weer nieuwe trucjes te leren. Ik voelde me een soort aapje.” Met de top halen was Petra allesbehalve bezig. Ja, ze was goed, maar een natuurtalent? Zo zag ze zichzelf niet. “Ik was best stijf, ik kon niet eens een spagaat op de grond”, zo lacht ze. “Toch werd er wel van alles in mij gezien. Mijn kracht zat ‘m denk ik vooral in het doorzetten, in het hard willen werken en jezelf uitdagen. Daar bereikte ik veel mee, maar ik zag topturnster worden nooit als serieuze optie. Ik deed gewoon wat ik leuk vond en zo kwam ik steeds een beetje verder.” Een belangrijke stap daarin was het moment dat Petra werd gescout en mocht meetrainen met de regionale selectie. Ze was een jaar of acht en voelde zich ontzettend vereerd. “Ik mocht nog meer tijd besteden aan wat ik het allerleukste vond. Elke keer als ik de turnhal instapte, was ik blij. Ik had natuurlijk geen idee waarin ik terechtkwam.”

Isolatie

Als je Petra tegenwoordig vraagt om die eerste periode te beschrijven, dan noemt ze het grooming. “Toen voelde dat niet zo, maar als ik er nu op terugkijk zie ik hoe ik langzaam die wereld in werd gehengeld. Er werd gebruikgemaakt van je passie, ambitie, droom en talent om zaadjes in je hoofd te planten. We werden eerst op een voetstuk geplaatst en de hemel in geprezen. Je voelt je trots en vereerd, omdat je bij zo’n uniek clubje mag horen. Daarom wil je er ook alles aan doen om er bij te blijven. Ook omdat de meiden en de trainer echt als familie voelden. Je traint samen en je brengt zoveel tijd met elkaar door. Je wilt dat niet kwijt.” Langzaam maar zeker werd de wereld van Petra steeds kleiner en draaide alles om de sport. Ze trainde elf keer per week, ging regelmatig op trainingsstages en raakte beetje bij beetje geïsoleerd van de buitenwereld. “Ik was veel afwezig op school, ging nooit naar feestjes of met klasgenootjes de stad in. Ik vond dat eerst niet zo erg, omdat turnen me zo blij maakte. Maar het ging steeds een stapje verder. Ik begon de buitenwereld te bekijken zoals mijn trainer me dat leerde: het was slecht, zorgde voor afleiding en kon me besmetten. We konden beter met niemand praten. Zo werden we langzaam monddood en gehoorzaam gemaakt.”

Waar het turnen in de eerste jaren draaide om het plezier, begon dat langzaam te veranderen. De sfeer in de turnhal werd grimmiger en de trainer oefende steeds meer druk uit. “We werden regelmatig uitgescholden, vernederd en gekleineerd, maar er was ook fysieke agressie”, zo blikt Petra terug. “De trainer was onvoorspelbaar. Een verkeerd woord, een blik of een glimlach; alles kon hem triggeren. Hoe ik het volhield? Ik dreef op de liefde voor de sport. Ik vond het fantastisch om mezelf steeds verder te ontwikkelen, om uit te komen op toernooien als het Jeugd-EK, de Jeugd-Olympische Spelen en uiteindelijk zelfs het WK. Als je als topsporter écht fi t bent, dan lijkt het alsof je op wolken loopt. Je wilt niks liever dan dat gevoel van perfectie behouden.”

Nooit meer terug

Mede door haar enorme positiviteit en nuchterheid, kon Petra het gedrag van haar trainer en haar liefde voor de sport jarenlang van elkaar scheiden. Tot haar zeventiende. Haar vader had twee jaar eerder al melding gemaakt en er kwam een onderzoek, maar er werd niet ingegrepen. “Toen het in de doofpot werd gestopt, kwam het besef: blijkbaar moet je je persoonlijkheid aan de kant zetten om topturnster te kunnen zijn. Tijdens een training keek ik in de spiegel en dacht ik: voor wie doe ik dit nog? Ik zag een zombie, een schim van mezelf. Ik ben de hal uitgelopen en nooit meer teruggekomen.” Na jaren al haar fysieke en mentale grenzen te hebben overschreden, begon Petra aan een intense zoektocht in het ‘normale’ leven. Ze was tot topsporter opgeleid, maar wie was ze eigenlijk als mens? Een heftige periode volgde, maar ze kreeg haar leven op de rails. In 2009 besloot ze zich op de nationale radio uit te spreken over de misstanden, maar ze stond alleen in haar verhaal. En dus gebeurde er niks. “Pas in 2020 kwamen er geluiden uit Amerika en begonnen ook Nederlandse turnsters verhalen te delen. Toen heb ik me opnieuw laten horen. Ik was al bezig met mijn boek ‘Door de pijn heen’ en heb me vastgebeten in dit thema. Tegenwoordig spreek ik me actief uit via mijn socials. Ik hoop anderen te kunnen helpen en bij te dragen aan een systeemverandering, maar het helpt me ook bij mijn eigen traumaverwerking. Het was allemaal zwart, donker en pijnlijk. Jarenlang was ik het meisje uit Heino met die sprankeling in haar ogen kwijt, maar inmiddels kan ik haar weer zien en denken: je mag trots zijn op jezelf.”